HET ENSEMBLE
ALS BAKEN VAN
DUURZAAMHEID

Met de aanstelling van Milo Rau als artistiek directeur van NTGent in 2018, verloor dit stadstheater zijn ensemble, als laatste van de drie Vlaamse stadstheaters. In Antwerpen en Brussel dreven met respectievelijk Guy Cassiers en Jan Goossens Toneelhuis en KVS al eerder weg van het ensembletheater, dat wil zeggen: een vaste acteursgroep, ondersteund door een artistiek en productioneel team, die samen een repertoire ontwikkelen en aanhouden. Dit opmerkelijke feit is het resultaat van een beweging die mee verantwoordelijk is geweest voor het succes van de Vlaamse podiumkunsten.

Met Aktie Tomaat van de jaren ’60 en de Vlaamse Golf van de jaren ’80 werd het theaterlandschap grondig hertekend. De ontvoogding van de acteur tot maker-speler, de autonomisering van de theatermaker en de verschuiving naar het zogenaamde ‘afstandelijk spelen’, joegen een frisse wind door de gelederen. Met exponenten Ivo Van Hove, wijlen Gerard Mortier en Marianne Van Kerkhoven, tg STAN, Jan Decorte, Luc Perceval, Rosas, Needcompany zond Vlaanderen haar zonen en dochters uit, die bepalend geweest zijn voor het succes van de Vlaamse podiumkunsten tot ver in het buitenland. En ook in eigen land boerden ze goed. De avant-garde ontwikkeling, die zich oorspronkelijk tegen de Vlaamse stadstheaters richtte, is uiteindelijk ook in deze huizen norm geworden. En zo is na 50 jaar deze cirkel rond. De voordelen en verdiensten van deze ontwikkeling mogen niet onderschat worden. Toch heeft de diversiteit en versnippering die ze in de hand werkte ook enkele problemen tot gevolg.

1. EEN VERZADIGD, ZWAAR CONCURRENTIEEL WERKVELD
Vlaanderen is vier zeer goede toneelscholen rijk. Getalenteerde, ambitieuze jongeren worden hier klaargestoomd om de Vlaamse en internationale podia te bevolken. Waar zij zich vroeger bij voorkeur wendden tot de stadstheaters met hun ensembles, ligt nu een zeer gediversifieerde loopbaan in het verschiet: op de scène, op het kleine en grote scherm, als producent van eigen werk, als docent, … Elk jaar opnieuw gooien nieuwe, jonge theatermakers hun talent, energie en overtuiging in de strijd om een plekje op de bühne te bemachtigen. Programmatoren kunnen de massa’s aanvragen en uitnodigingen niet volgen en het budget dat hen ter beschikking wordt gesteld, slinkt. Vaak mag men al blij zijn als er met moeite een speellijstje bijeen is geharkt. Anderen moeten het, ondanks hun kunnen, met nog minder stellen en zijn genoodzaakt het uiteindelijk op te geven.

2. EEN GEBREK AAN TIJD, CONTINUÏTEIT EN DUURZAAMHEID
In de strijd om een plek in het werkveld gaan makers/spelers steeds meer verschillende uitdagingen aan. Het is niet ongebruikelijk dat iemand in drie werkprocessen tegelijkertijd stapt. Daardoor wordt het steeds moeilijker om een groep een substantiële periode bij elkaar te brengen of om een repetitieperiode in te lassen die niet onderbroken wordt door andere activiteiten. Er ontstaat een enorme tijdsdruk die niet enkel een groot beslag legt op de maker/speler zelf en zijn/haar/hun privéleven, maar ook op het creatieproces. Tijd en aandacht zijn hierin nochtans essentieel. Daarnaast zet het ook de continuïteit van een repertoire onder druk en zal het mettertijd vaak een aanslag blijken op de duurzaamheid van het werk en de organisaties.

3. EEN AANSLAG OP HET AMBACHT
Toneelspelers en -makers zijn door talent en scholing bedreven in een ambacht. Bij gebrek aan budget en structuur is hij/zij/hen vaak op zichzelf aangewezen en naast het spelen en maken van een voorstelling ook verantwoordelijk voor de scenografie, techniek, administratie, marketing, noem maar op. Overigens, niet de domeinen waar vanzelfsprekend zijn/haar/hun talenten liggen. Opnieuw een gebrek aan tijd en concentratie zorgt ervoor dat er geen aandacht kan zijn voor het creatieproces waardoor het ambacht niet tot zijn recht komt en dreigt verloren te gaan.

 

SAMEN STERK
Ons theaterlandschap is enorm rijk. Diversiteit is onze troef en tegelijkertijd ons pijnpunt. De structuren schieten tekort. Ik hoef er niet op te wijzen dat het krimpen van de cultuurbudgetten deze problemen nog prangender maakt. ENSEMBLETHEATER ANTWERPEN wil hier wat aan doen en zet zich in om een baken van duurzaamheid te worden waaronder getalenteerde mensen zich verzamelen en elkaar versterken. We willen het pluralistisch werkveld behouden én hier een broodnodige kracht in zijn. Zo garanderen we spelers de vrijheid om ook andere projecten aan te gaan, de rolbezetting kan door de grote groep per project immers variëren. Flexibiliteit en continuïteit gaan zo hand in hand! Het is van groot belang om ons te verenigen. Om het werkveld te versterken, haar hardwerkende mensen te laten floreren en scherp en urgent theater te maken. Samen.

Simon Lemmens
Algemene leiding

© Yoeri Hostie - Ensembletheater Antwerpen